فیزیوتراپی پارگی ACL (رباط صلیبی قدامی)
مقدمه
رباط صلیبی قدامی یا ACL یکی از چهار رباط اصلی زانو است که نقش مهمی در پایداری مفصل دارد. پارگی این رباط میتواند در اثر حرکات ناگهانی، پیچخوردگی یا وارد شدن ضربه شدید رخ دهد. پس از پارگی، درمان و توانبخشی اصولی بسیار حیاتی است و بخش مهمی از این مسیر، فیزیوتراپی پارگی ACL میباشد که باید توسط متخصصان با تجربه انجام گیرد. در کلینیک دیاکو، واقع در فیزیوتراپی دماوند و فیزیوتراپی گیلاوند، رویکردی جامع برای بازگرداندن عملکرد زانو به کار گرفته میشود.
ساختار و عملکرد ACL
رباط ACL در مرکز زانو و بین استخوان ران (فمور) و استخوان ساق (تیبیا) قرار دارد. وظیفه اصلی آن جلوگیری از جلو رفتن بیش از حد تیبیا نسبت به فمور و کنترل حرکات چرخشی زانو است. این رباط با سایر ساختارهای زانو، از جمله PCL، MCL و LCL هماهنگ کار میکند تا پایداری مفصل حفظ شود.
علل پارگی ACL
- تغییر ناگهانی جهت حرکت در هنگام دویدن یا بازیهای سرعتی
- فرود آمدن نادرست پس از پرش
- برخورد مستقیم به زانو در تصادفات یا ورزشهای گروهی
- چرخش بیشازحد و ناگهانی زانو
مکانیزم آسیب پارگی ACL
علائم و نشانهها
- صدای «پاپ» یا احساس پارگی در لحظه آسیب
- درد شدید و ناتوانی در ادامه فعالیت
- تورم سریع زانو در چند ساعت اول
- احساس ناپایداری یا خالی شدن زانو
تشخیص پارگی ACL
تشخیص شامل معاینه بالینی، تستهای فیزیکی مثل تست لاخمن و تست کشوی قدامی، و استفاده از روشهای تصویربرداری مانند MRI است. فیزیوتراپیست یا پزشک متخصص پس از ارزیابی کامل، برنامه درمانی مناسب را انتخاب میکند.
عکس سمت چپ ACL نرمال
عکس سمت راست ACL پاره
مراحل فیزیوتراپی پارگی ACL
مرحله ۱: کنترل درد و تورم
- کمپرس سرد
- بالا نگهداشتن پا
- استفاده از بانداژ فشاری
- تمرینات Passive Range of Motion
مرحله ۲: بازگردانی دامنه حرکتی
تمرینات کششی ملایم، تمرینات پاشنه لغزشی و حرکات زنجیره بسته برای بهبود انعطاف و حرکت بدون درد.
مرحله ۳: تقویت عضلات
تمرکز بر عضلات چهارسر ران، همسترینگ و عضلات لگن با تمرینات مقاومتی تدریجی.
مرحله ۴: بازآموزی عملکردی
تمرینات تعادلی، پلایومتریک و ورزشهای اختصاصی با توجه به رشته ورزشی بیمار.
تمرینات کلیدی در فیزیوتراپی پارگی ACL
| نام تمرین | هدف | توضیح کوتاه |
|---|---|---|
| Heel Slides | افزایش دامنه حرکتی | در حالت خوابیده به پشت، پاشنه را به سمت لگن بلغزانید. |
| Quad Sets | تقویت چهارسر ران | در حالت نشسته، زانو را صاف کرده و عضله چهارسر را منقبض کنید. |
| Bridges | تقویت همسترینگ و باسن | با فشار دادن پاشنهها، لگن را بالا ببرید و چند ثانیه نگه دارید. |
| Single Leg Balance | بهبود تعادل | روی یک پا بایستید و تعادل خود را حفظ کنید. |
دستگاههای فیزیوتراپی در درمان پارگی ACL
در کنار تمرینات درمانی و تکنیکهای دستی، استفاده از دستگاههای فیزیوتراپی میتواند روند بهبودی پارگی ACL را تسریع کرده و علائم درد و التهاب را کاهش دهد. در کلینیک دیاکو، واقع در فیزیوتراپی دماوند و فیزیوتراپی گیلاوند، دستگاهها بر اساس نیاز هر بیمار و مرحله توانبخشی انتخاب میشوند.
- الکتروتراپی (TENS و IFC): کاهش درد و تحریک عضلات برای جلوگیری از آتروفی (لاغر شدن عضله).
- اولتراسوند تراپی: بهبود خونرسانی و تسریع ترمیم بافتهای آسیبدیده.
- لیزر تراپی پرتوان و کمتوان: کاهش التهاب و تسریع بازسازی بافت رباط و عضله.
دستگاه لیزر پرتوان دماوند و گیلاوند
- مگنت تراپی: تحریک فرآیند ترمیم سلولی و استخوانی.
دستگاه مگنت گیلاوند و دماوند
- سرما و گرما درمانی: کنترل تورم در مراحل حاد و کاهش گرفتگی در مراحل مزمن.
- سیستم CPM (Continuous Passive Motion): حرکت ملایم و مداوم مفصل برای جلوگیری از خشکی زانو.
انتخاب دستگاه، تعداد جلسات و مدت استفاده باید حتماً توسط متخصص فیزیوتراپی تعیین شود تا نتیجه مطلوب حاصل گردد و از عوارض احتمالی جلوگیری شود.
پیشگیری از پارگی ACL
با تمرینات تقویتی عضلات پا، آموزش تکنیک صحیح فرود، بهبود انعطافپذیری و استفاده از کفشهای مناسب میتوان احتمال پارگی ACL را کاهش داد. در فیزیوتراپی دماوند و فیزیوتراپی گیلاوند، برنامههای پیشگیرانه متناسب با نوع فعالیت طراحی میشود.
جمعبندی
فیزیوتراپی پارگی ACL فرآیندی تخصصی و چندمرحلهای است که هدف آن بازگرداندن عملکرد، قدرت و پایداری زانو میباشد. با انجام درمان درست در مراکز مجهز مانند کلینیک دیاکو در فیزیوتراپی دماوند و فیزیوتراپی گیلاوند، بسیاری از بیماران میتوانند به فعالیتهای ورزشی و روزمره خود بازگردند. این مقاله چارچوب کلی توانبخشی را بیان کرد، اما اجرای دقیق آن باید بر اساس شرایط فردی و تحت نظر متخصص انجام شود.